Ewa Plebańczyk, Wioletta Wójcik

WADY POSTAWY CIAŁA U DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

WSTĘP

Zdrowie i pełna sprawność jest jedną z najistotniejszych wartości dla każdego człowieka. W dzisiejszych czasach dzieci i młodzież żyją w świecie, w którym w wyniku szybkiego postępu techniki w znaczny sposób została ograniczona aktywność ruchowa młodego organizmu. Siedzący tryb życia, zbyt długie przebywanie w ławce szkolnej, spędzanie czasu wolnego przed komputerem czy telewizorem, niedobór aktywności ruchowej prowadzą do powstawania nieprawidłowych zmian w aparacie ruchu, w wyniku czego dochodzi do wad postawy ciała. Wczesne wykrycie patologicznych zmian w obrębie postawy ciała pozwala na skuteczną profilaktykę i leczenie wad postawy m. in. za pomocą ćwiczeń fizycznych na zajęciach gimnastyki korekcyjnej i wychowania fizycznego. Od dawna wiadomo, iż tylko systematyczna aktywność fizyczna człowieka poprawia stan jego zdrowia oraz wpływa na długość i jakość życia. Dlatego kulturę fizyczną należy widzieć przede wszystkim w kategoriach zdrowia (S. Strzyżewski, 1986).

POSTAWA CIAŁA

Postawą ciała nazywamy indywidualne ukształtowanie ciała i położenie poszczególnych odcinków tułowia oraz nóg w pozycji stojącej. (T. Kasperczyk, 1996).

Postawę ciała po raz pierwszy możemy ocenić u dziecka, które zaczyna samodzielnie stawać. Pionizacja powoduje wytwarzanie się lordozy lędźwiowej i kifozy piersiowej. W 2-3 roku życia dla prawidłowej postawy charakterystyczny jest wypukły brzuch i lekko zaznaczone wygięcia kręgosłupa.

W okresie 4-7 lat w postawie dziecka można zauważyć większą lordozą lędźwiową i spłaszczenie brzucha. W okresie szkolnym pojawiają się 2 okresy krytyczne rozwoju postawy, kiedy powstaje najwięcej wad postawy (pod. red. W. Degi, 1968). Pierwszy okres krytyczny przypada na wiek 6-7 lat i związany jest ze zmianą trybu życia (kilkugodzinna pozycja siedząca). Drugi okres krytyczny pojawia się u dziewcząt w wieku 11-13 lat, a u chłopców w wieku 13-14 lat i związany jest ze skokiem pokwitaniowym (szybki wzrost ciała). Koniec okresu dojrzewania to ponowne kształtowanie się prawidłowej postawy, która warunkuje zdolność człowieka do wysiłku fizycznego, gdyż mięśnie i narządy wewnętrzne mają wtedy najlepsze warunki do pracy, a piękna sylwetka jest źródłem komfortu psychicznego i fizycznego. Dlatego tak ważne jest, aby już u małego dziecka kształtować nawyk prawidłowej postawy ciała, którą należy pielęgnować przez całe życie.

POSTAWA PRAWIDŁOWA A POSTAWA WADLIWA

PODZIAŁ i PRZYCZYNY POWSTAWANIA WAD POSTAWY

1. Wady wrodzone (wady z jakimi dziecko przychodzi na świat)

   1. kostne ( zaburzenia kostnienia, dodatkowe kręgi i żebra,kręgozmyk, wrodzony kręcz szyi i inne)

   2. mięśniowe (wrodzone osłabienie siły, postępujący zanik mięśni)

2. Wady nabyte:

   1. rozwojowe (powstałe w wyniku przebytych chorób: krzywicy, gruźlicy, choroby Scheuermanna)

   2. nawykowe (wynikające z warunków środowiskowych i postępowania w czynnościach życia codziennego):

      • siedzący tryb życia, przemieszczanie się wyłącznie za pomocą środków komunikacji

      • zbyt mała aktywność ruchowa

• wykonywanie czynności życia codziennego w nieprawidłowych pozycjach

• pochopna decyzja o zwolnieniu z lekcji w-f

• nieuczestniczenie w zajęciach gimnastyki korekcyjnej, pomimo wskazań lekarza

• dieta uboga w minerały i witamin, niedobór snu

• nieprawidłowe obuwie, nieodpowiednie noszenie plecaków z książkami

• niewłaściwe warunki do nauki, złe oświetlenie

RODZAJE WAD POSTAWY

Wady postawy możemy podzielić ze względu na miejsce występowania na:

1. Wady w obrębie kręgosłupa

   • plecy okrągłe

   • plecy wklęsłe

• plecy okrągło-wklęsłe

• plecy płaskie

• skolioza

1. wady klatki piersiowej

   • klatka piersiowa lejkowata

   • klatka piersiowa kurza

2. wady w obrębie nóg

   • kolana koślawe

• kolana szpotawe

• płaskostopie

• stopa płasko-koślawa

• stopa szpotawa

• stopa wydrążona

Do najczęściej spotykanych wad postawy wśród dzieci i młodzieży należą:

SKUTKI WAD POSTAWY

1. Obniżenie ogólnej sprawności fizycznej.

2. Ograniczenie szybkości, wytrzymałości, zwinności i siły.

3. Zmniejszenie wydolności układu krążenia i oddychania.

4. Zmniejszenie sprawności układu ruchowego (stany przeciążeniowe doprowadzają do zmian zwyrodnieniowych).

5. Duże skrzywienia w przypadku skolioz, powodują duże zniekształcenia w obrębie kręgosłupa i klatki piersiowej, co często prowadzi do inwalidztwa.

6. Odmienny wygląd powoduje dyskomfort psychiczny.

PROFILAKTYKA WAD POSTAWY

1. Wyrabianie nawyku postawy prawidłowej przy nauce i odpoczynku.

2. Zapewnienie odpowiednich warunków pracy (biurko, krzesło, ławka szkolna, oświetlenie).

3. Prawidłowe odżywianie (szkodliwe jest zarówno niedożywienie jak i przekarmianie).

4. Dostarczenie odpowiedniej porcji ruchu, przede wszystkim zabaw i gier ruchowych na świeżym powietrzu.

5. Ograniczenie siedzącego trybu życia i wypoczynku biernego np. oglądanie telewizji, siedzenie przed komputerem itp.

6. Nie przeciążanie dziecka nauką i pracą.

7. Zapewnienie odpowiedniej ilości i warunków snu (np. odpowiednie łóżko)

8. Zapewnienie dziecku odzieży nie krępującej ruchów oraz właściwego obuwia, dobranego pod względem wielkości i wymogów „zdrowej stopy” .

9. W razie potrzeby należy stosować ćwiczenia korekcyjne w domu.

Pamiętaj! Lepiej ćwiczyć codziennie po 15-20 minut, niż raz w tygodniu po 2 godziny!

Wybierz odpowiednią dla siebie aktywność rekreacyjną!

BIBLIOGRAFIA

1. „Ćwiczenia korektywne z elementami rehabilitacji” pod redakcją Adama Klimka, AWF Kraków 1984

2. Kutzner-Kozińska M.: ”Korekcja wad postawy”

3. Owczarek S.: „Atlas Ćwiczeń Korekcyjnych”, WSiP, Warszawa, 1998.

4. Romanowska A.: „Konspekty zajęć gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej”, Korepetytor, Płock, 2000.

5. Tuzinek S.: „Zarys metodyki postępowania korekcyjnego”, Politechnika Radomska, Radom, 2000.